Edukacja diabetologiczna – Górnośląskie Centrum Zdrowia Dziecka im. św. Jana Pawła II w Katowicach

EDUKACJA RODZINY I PACJENTA ZE ŚWIEŻO UJAWNIONĄ CUKRZYCĄ TYPU I

SZKOLENIE 1

Podstawowe informacje na temat cukrzycy typu I

1. Pojęcie cukrzycy typu 1 (czynniki predysponujące, fizjologiczna praca komórek alfa i beta)

2. Remisja

3. Cele terapeutyczne w cukrzycy:

- Optymalna kontrola glikemii – zaleca się utrzymanie poziomu HbA1c na poziomie ≤ 7%, ale wartości docelowe mogą być dostosowane indywidulanie
- Zapobieganie powikłaniom – Regularne monitorowanie funkcji nerek, układu sercowo – naczyniowego oraz ocena ryzyka neuropatii cukrzycowej
- Personalizacja terapii – leczenie powinno być dostosowane do wieku pacjenta, czasu trwania choroby oraz współistniejących schorzeń
- Bezpieczeństwo farmakoterapii – wybór leków powinien uwzględniać ich wpływ na układ sercowo – naczyniowy oraz ryzyko hipoglikemii
- Styl życia – zmiany w diecie i regularna aktywność fizyczna

4. Omówienie:

- Prawidłowych zakresów glikemii
- Systemów CGM + obsługa glukometru
- Hipoglikemii (przyczyny, objawy, postępowanie)
- Hiperglikemii (przyczyny, objawy, postępowanie )

SZKOLENIE 2

Podstawowe narzędzia w insulinoterapii

1. Rodzaje insuliny, stężenie, przechowywanie
2. Technika podawania insuliny
3. Miejsca podawania insuliny
4. Rodzaje penów
5. Rodzaje Osobistych Pomp Insulinowych

SZKOLENIE 3

Insulinoterapia – zasady

1.Fizjologia wydzielania insuliny https://youtu.be/ucoXhpgMVls
2. Analiza wykresu działania insuliny
3. Podstawowe zasady insulinoterapii (wskaźniki węglowodanowe)
4.Zmiany dawek insuliny po hipoglikemii i hiperglikemii
5.Obliczanie DDI (dobowa dawka insuliny), wrażliwości, dawki korekcyjnej

SZKOLENIE 4

Powikłania ostre w cukrzycy

1. Ciężka hipoglikemia (objawy, postępowanie) https://youtu.be/23X_vWAdL80
2. Kwasica ketonowa (objawy, postępowanie) https://youtu.be/rFhBg2BdX-A
3. Glukagon (rodzaje, techniki podania) https://youtu.be/4SgtLxFBO1Y
4. Ważne numery telefonów

SZKOLENIE 5

Postępowanie w czasie aktywności fizycznej

1 .Zalety wysiłku fizycznego
2. Właściwy poziom glikemii podczas aktywności fizycznej
3. Przygotowanie do wysiłku fizycznego i postępowanie w trakcie jego trwania
4.Wysiłek w godzinach późno popołudniowych lub wieczornych

SZKOLENIE 6 (na oddziale lub w poradni)

Postępowanie w czasie ostrej choroby

1. Postępowanie w chorobie infekcyjnej z gorączką
2. Ostry nieżyt żołądkowo – jelitowy
3. Rola ketonów w ostrej infekcji

Przygotowanie do podpięcia osobistej pompy insulinowej

Praca własna pacjenta:

zapoznać się z materiałami i szkoleniami (tablet na oddziale lub mail szpitalny)
zrejestrować się w dedykowanej do pompy aplikacji i sprawdzić telefon dziecka czy jest kompatybilny z aplikacją oraz telefon partnera terapii (rodzice, opiekunowie, dziadkowie, nauczyciel)
zapoznać się z filmikami, które dotyczą aktualnie instalowanej pompy (tablet na oddziale lub dedykowane materiały)

SZKOLENIE 1

Informacje teoretyczne o pompie insulinowej – BAZA, BOLUS

Wady i zalety stosowania osobistej pompy insulinowej.
Informacje dotyczące dawki podstawowej- bazy (za co odpowiada, co zastępuje, jak działa).
Rodzaje baz i możliwości ich zastosowania
Treści dotyczące podaży insuliny doposiłkowej i korekcyjnej
Rodzaje zestawów infuzyjnych (zakładanie oraz wymiana)
Zasady refundacji i ceny sprzętów
Aktualne punkty sprzedaży sprzętu i możliwość realizacji zleceń

Praca własna pacjenta:

Jeżeli pompa dziecka jest już podpięta, proszę pod opieką personelu wykonywać poszczególne działania

SZKOLENIE 2

Techniczna obsługa pompy insulinowej przez certyfikowanego trenera pompowego

Praca własna pacjenta:

odczytać pompę,
spróbować przeanalizować wykresy z dedykowanej aplikacji,
proszę pod opieką personelu samodzielnie wykonać zmianę zestawu infuzyjnego.

SZKOLENIE 3

Postępowanie w sytuacjach szczególnych

Postepowanie podczas awarii pompy – przejście na peny
Postępowanie podczas wysokich glikemii, zasady korekt i modyfikacji dawki podstawowej oraz przeliczników
Postępowanie podczas kwasicy ketonowej.
Postępowanie podczas niedocukrzenia omówione w zależności od rodzaju pompy i stosowanego monitorowania
Postępowanie podczas ciężkiej hipoglikemii zaistniałej przy leczeniu osobistą pompą insulinowa
Postępowanie podczas wysiłku fizycznego – informacje dostosowane indywidualnie w zależności od stosowanej pompy insulinowej
Postępowanie podczas choroby infekcyjnej – informacje dostosowane do rodzaju pompy
Wiadomości dotyczące kalkulatora bolusa
Ważne ustawienia. Maksymalny bolus, maksymalna baza – od czego zależą, ich rola

Praca własna pacjenta:

Rozwiązywanie testu i omówienie go z edukatorem diabetologicznym.

DODATKOWE SZKOLENIE W DNIU WŁĄCZENIA TRYBU AHCL w pompie 780

Wskazanie różnic w użytkowaniu pompy w trybie manualnym i automatycznym
Aktywność fizyczna na pompie automatycznej

DODATKOWE SZKOLENIA DLA NASTOLATKÓW

Szkolenie z ryzykownych zachowań (używki, sex)

Prezentacje do spotkań - pliki do pobrania

Wiadomości podstawowe. Materiał opracowany przez zespół edukacyjny GCZD – plik pdf.
Wstęp do insulinoterapii. Materiał opracowany przez zespół edukacyjny GCZD – plik pdf.
Insulinoterapia – plik pdf.
Aktywność fizyczna. Materiał opracowany przez zespół edukacyjny GCZD – plik pdf.
Wysiłek fizyczny wg zaleceń PTD – plik pdf.
Efekt Brzasku i Efekt Odbicia – plik pdf.
Powikłania ostre – plik pdf.
Powikłania przewlekłe – plik pdf.

INTESYWNA INSULINOTERAPIA

U dzieci i młodzieży głównym rodzajem cukrzycy jest cukrzyca typu 1 (98% przypadków). Metodą leczenia z wyboru jest funkcjonalna intensywna insulinoterapia prowadzona jako:

ciągły podskórny wlew insuliny za pomocą osobistej pompy insulinowej
wielokrotne wstrzyknięcia insuliny za pomocą pena z jednorazową igłą

Metoda insulinoterapii powinna być dostosowana do indywidualnych potrzeb pacjenta i zaakceptowana przez chorego oraz jego opiekunów.
U chorych na cukrzycę typu 1 insulinoterapia jest jedynym sposobem leczenia. Polega ona na dostosowaniu dawki insuliny do aktualnej glikemii, zapotrzebowania energetycznego i aktywności fizycznej. Może być ona realizowana za pomocą ciągłego podskórnego wlewu insuliny przy użyciu osobistej pompy insulinowej lub metodą wielokrotnych wstrzyknięć ( tzw. peny). Insulinoterapia przy użyciu osobistej pompy insulinowej pozwala na lepsze wyrównanie metaboliczne pacjenta co zapewnia redukcje ryzyka, spowolnienie rozwoju powikłań mikro- (nefropatii, retinopii, neuropatii) oraz makronaczyniowych (zawału serca, udaru).

ANALOGI SZYBKO DZIAŁAJĄCE

SKŁAD	NAZWA HANDLOWA	POCZĄTEK DZIAŁANIA	SZCZYT DZIAŁANIA	CZAS DZIAŁANIA	ILE POZA LODÓWKĄ	REFUNDACJA
LISPRO	Humalog	15 minut	30 – 70 minut	2 – 5 godzin	28 dni	Tak
LISPRO	Insulin Lispro	15 minut	30 – 70 minut	2 – 5 godzin	28 dni	Tak
LISPRO	Liprolog	15 minut	30 – 70 minut	2 – 5 godzin	28 dni	Tak
GLULISINA	Apidra	10-20 minut	60 minut	3 – 4 godziny	28 dni	Tak
ASPART	Noworapid	10-20 minut	60 – 180 minut	3 – 5 godzin	28 dni	Tak
ASPART	Aspart Sanofi	10-20 minut	60 – 180 minut	3 – 5 godzin	28 dni	Tak

ANALOG ULTRA SZYBKO DZIAŁAJĄCY

SKŁAD	NAZWA HANDLOWA	POCZĄTEK DZIAŁANIA	SZCZYT DZIAŁANIA	CZAS DZIAŁANIA	ILE POZA LODÓWKĄ	REFUNDACJA
ASPART	Fiasp	5- 10 minut	30-280 minut	3-5 godzin	28 dni	Tak

MIESZANKI ZAWIERAJĄCE ANALOG

SKŁAD	NAZWA HANDLOWA	POCZĄTEK DZIAŁANIA	SZCZYT DZIAŁANIA/MAX.DZIAŁANIE	CZAS DZIAŁANIA	ILE POZA LODÓWKĄ	REFUNDACJA
DEGLUDEC/ASPART	Ryzodeg	0 – 14 minut	60 – 75 minut	25 – 42 godziny	Do miesiąca	30%

ANALOGI DŁUGO DZIAŁAJĄCE

SKŁAD	NAZWA HANDLOWA	POCZĄTEK DZIAŁANIA	SZCZYT DZIAŁANIA/ MAKSYMALNE DZIAŁANIE	CZAS DZIAŁANIA	ILE POZA LODÓWKĄ	REFUNDACJA	UWAGI
GLAGRINA	Lantus	1,5 – 2 h	Bezszczytowa	do 24h	28 dni	Tak
GLAGRINA	Abasaglar	1,5 – 2 h	Bezszczytowa	do 24h	8 tygodni	Tak
GLAGRINA	Toujeo	1h	Bezszczytowa	24-36h	8 tygodni	Brak refundacji
DEGLUDEC	Tresiba	0 -1 h	Bezszczytowa	25-42h	8 tygodni	Tak	Refundacja tylko na fiolki

Osobista pompa insulinowa

Pompa insulinowa to urządzenie przeznaczone do ciągłego podawania insuliny do tkanki podskórnej, z której insulina jest wchłaniana do krwioobiegu. Pompa zawiera pojemnik z insuliną, która przez plastikowy dren przepływa do igły umieszczonej w tkance podskórnej. Wkłucie to krótki plastikowy lub metalowy dren. Podawanie insuliny za pomocą pompy insulinowej ma w założeniu naśladować wydzielanie insuliny przez prawidłowo funkcjonującą trzustkę. Program sterujący pompą ma możliwości ustalenia dawki i szybkości podania insuliny oraz alarmu w przypadku nieprawidłowego działania urządzenia.

FIRMA MEDTRONIC Pompy zintegrowane z CGM	MiniMed 780G – Tryb ręczny i automatyczny, SMART GUART, hipoblokada przed i przy niskim, zamknięta pętla, aplikacja, partnerzy terapii
FIRMA ROCHE	Accu-chek Solo -Bezdrenowa mikropompa insulinowa
FIRMA YPSOMED	Mylife YpsoPump – Niewielka pompa z ekranem dotykowym, możliwość stworzenia pętli zamkniętej
INNE POMPY	Omnipod Dash – Bezdrenowa mikropompa insulinowa z możliwością stworzenia pętli zamkniętej Eguil – Bezdrenowa mikropompa insulinowa z możliwością stworzenia pętli zamkniętej

WAŻNE!!!

SYSTEM NIGHTSCOUT (http://nightscout.pl) – umożliwia podgląd wyników systemów ciągłego monitoringu glikemii pacjenta na dowolnym urządzeniu podłączonym do internetu (smartfon, komputer, tablet, smartwatch).

System jest kompatybilny z:

DEXVOM G6, G67
Pompy Medtronic 780G
Medtronic Guardian Connect
Roche Eversense

Terapia metodą wielokrotnych wstrzyknięć.

Leczenie za pomocą wielokrotnych wstrzyknięć opiera się na podawaniu analogu szybkodziałającego przed posiłkami oraz w przypadku podwyższonej glikemii ( tzw. korekta) oraz długodziałającego analogu, najczęściej raz dziennie wieczorem w celu zapewnienia stałego, podstawowego stężenia insuliny. Insulinę podaje się przy pomocy pióra insulinowego zakończonego igłą. Najmniejsza dawka insuliny która można podać tą metodą wynosi 0,5 j.

NFZ- REFUNDACJA OSOBISTEJ POMPY INSULINOWEJ
Poniżej przedstawiono wskazania i przeciwwskazania do terapii z użyciem pomp insulinowych finansowanej ze środków publicznych wg wytycznych PTD 2025

Rekomendacje dotyczące zasad prowadzenia leczenia cukrzycy za pomocą osobistej pompy insulinowej

Wskazania i przeciwwskazania do terapii za pomocą osobistej pompy insulinowej finansowanej przez Narodowy Fundusz Zdrowia.

A. Wskazania do refundacji OPI dla osób z cukrzycą, które wymagają stałego leczenia metodą funkcjonalnej intensywnej insulinoterapii z zastosowaniem insuliny bazowej.

Każda osoba z cukrzycą, która preferuje oraz akceptuje tę metodą leczenia i nie ma przeciwwskazań uniemożliwiających jej bezpieczne stosowanie. Obecnie preferowaną formą terapii w zakresie stosowania OPI są systemy automatycznego podawania insuliny (AID) – hybrydowa pętla zamknięta (HCL).

B. Przeciwwskazania do refundacji OPI przez NFZ do leczenia za pomocą osobistej pompy insulinowej dla osób z cukrzycą.

Niektóre choroby psychiczne uniemożliwiające w ocenia lekarza prowadzącego bezpieczne korzystanie z osobistej pompy insulinowej.
Zaburzenia intelektualne uniemożliwiające zrozumienie zasad intensywnej insulinoterapii i obsługi pompy oraz uzależnienie od alkoholu i środków psychoaktywnych. Dotyczy to również rodziców dzieci do 16 roku życia. W przypadku zastosowania systemów HCL u dzieci w wieku 13- 16 lat decyzję o zastosowaniu HCL należy jednak podejmować indywidualnie w zależności od możliwości samego dziecka w zakresie obsługi pompy insulinowej oraz prowadzenia terapii przy wzmożonym nadzorze ze strony diabetologicznego zespołu terapeutycznego i asystenta rodziny.
Niektóre zaburzenia odżywiania uniemożliwiające w ocenia lekarza prowadzącego bezpieczne korzystanie z osobistej pompy insulinowej.
Uzależnienia od alkoholu i środków psychoaktywnych, także u rodziców dzieci do 16. roku życia.
Nieusprawiedliwione nieobecności na wizytach lekarskich (obecność tylko na jednej wizycie w ciągu roku lub brak wizyty) w poradni diabetologicznej.
Nieprzestrzeganie lub nierozumienie zasad intensywnej czynnościowej insulinoterapii (brak odpowiedniej samokontroli glikemii, brak kontroli obecności ciał ketonowych w sytuacjach przedłużającej się hiperglikemii, nieprecyzyjne szacowanie dawki insuliny posiłkowej).
Więcej niż jeden epizod kwasicy ketonowej w ciągu roku.
Ciężka, szybko postępująca retinopatia proliferacyjna przed laseroterapią lub w trakcie laseroterapii.
Brak akceptacji choroby mimo pełnej opieki diabetologicznej i pomocy psychologicznej (pisemna opinia psychologa mającego doświadczenie w opiece nad pacjentami z cukrzycą).
Nieprzestrzeganie zasad higieny osobistej.
Regularna ekspozycja na silne pole magnetyczne.

U osób z cukrzycą przewlekle nieprawidłowo wyrównaną metabolicznie (HbA1c ≥ 9,0%, średnia z ostatniego roku lub TIR < 30% z przynajmniej 90 dni łącznie na dwóch kolejnych wizytach) decyzję o włączeniu terapii OPI podejmuje zespół terapeutyczny, oceniając każdy taki przypadek indywidulanie. Dla tych pacjentów preferowaną, Current Topics in Diabetes 2025 | Curr Top Diabetes, 2025; Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u osób z cukrzycą 2025r.

Stanowisko Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego: „Najczęściej jedyną opcją terapeutyczną pozwalającą na optymalizację kontroli glikemii w krótkim czasie jest hybrydowa osobista pompa insulinowa”.

Należy jednak podkreślić, że w przypadku ograniczonej podaży pomp hybrydowych decyzja o tym, do kogo te urządzenia powinny trafić w pierwszej kolejności, powinna zależeć od całości obrazu klinicznego oraz indywidualnie ocenionych możliwości i potrzeb pacjenta.

C. Przeciwwskazania do kontynuacji leczenia za pomocą osobistej pompy insulinowej i refundacji oprzyrządowania u osób z cukrzycą

Więcej niż jeden epizod cukrzycowej kwasicy ketonowej w ciągu roku (również podczas terapii HCL)
Więcej epizodów ciężkiej hipoglikemii niż podczas leczenia za pomocą wstrzykiwaczy typu pen.
Nieprzestrzeganie zasad intensywnej czynnościowej insulinoterapii, niedostateczna wiedza pacjenta.
Nasilone odczyny skórne w miejscu implantacji zestawów infuzyjnych mimo próby zmiany rodzaju zestawu.
Nieregularna wymiana zestawów infuzyjnych(niezgodna z zaleceniami producenta).
Nieusprawiedliwione nieobecności na wizytach lekarskich (obecność tylko na jednej wizycie w ciągu roku lub brak wizyty).

W przypadku stosowania dotychczas klasycznych OPI wskazane może być zastosowanie HCL

Do rozważenia kontynuacja terapii HCL, optymalnie po konsultacji psychologicznej

Dla tych pacjentów preferowaną, a najczęściej jedyną opcją terapeutyczną pozwalającą na optymalizację kontroli glikemii w krótkim czasie jest hybrydowa osobista pompa insulinowa.

Lekarz diabetolog wnioskuje o refundację zakupu pompy insulinowej dla pacjenta do ośrodka realizującego to świadczenie.

POMPA INSULINOWA DLA PACJENTÓW W WIEKU 18-26 LAT – REFUNDACJA NFZ

Dla pacjentów z województwa śląskiego świadczenia refundacji osobistych pomp insulinowych u pacjentów w wieku 18-26 lat realizowane są w Przyklinicznej Poradni Diabetologicznej Szpitala Klinicznego nr 1 w Zabrzu oraz Zagłębiowskie Centrum Onkologii Szpital Specjalistyczny im. Sz. Starkiewicza w Dąbrowie Górniczej.

Program obejmuje pacjentów w wieku 18-26 lat, którzy w ciągu ostatnich 4 lat nie otrzymali pompy insulinowej przez NFZ lub nigdy nie byli leczeni osobistą pompą insulinową i spełniają kryteria wymienione w karcie kwalifikacji wypełnionej przez lekarza diabetologa.

Terminy wizyt należy uzgodnić telefonicznie – tel. 32 37 04 545 (Poradnia Diabetologiczna).

RODZAJE WKŁUĆ DO POMP INSULINOWYCH

Wkłucia stalowe/metalowe (stalowe/metalowe zestawy infuzyjne) – powinny być stosowane u pacjentów z alergią na materiały teflonowe oraz u osób, które mają problem z zaginaniem się, bądź wypadaniem wkłuć miękkich.

Wkłucia miękkie (teflonowe zestawy infuzyjne) – wkłucie jest zakładane:

pod kątem prostym dzięki stalowej igle (prowadnicy), która jest usuwana po prawidłowym umieszczeniu wkłucia w tkance podskórnej,
pod kątem 20-45.

Wkłucia te zakładamy podskórnie przy pomocy specjalnego urządzenia (sertera) lub bez użycia sertera. .
Filmy instruktarzowe dotyczące zmiany wkłucia OPI możemy znaleźć na „YouTube”
Przykład: Medtronic Quick-set Infusion Set- How to Guide

Wkłucia Medtronic

MiniMed Silhouette jest wkłuciem o wysokiej elastyczności, mającym szeroki zakres kąta założenia od 20 do 40°.

Jak używać MiniMed Silhouette?
Link do video

MiniMed Quick Set jest popularnym zestawem do infuzji MiniMed. Urządzenie do założenia wkłucia Quick-serter jest uruchamiane przy pomocy sprężyny i służy do praktycznie bezbolesnego założenia wkłucia przez naciśnięcie przycisku.

Jak używać MiniMed Quick Set?
Link do video

MiniMed Sure-T wyposażony jest w najcieńszą dostępną w MiniMed stalową (metalową) igłę,

Jak używać MiniMed Sure-T?
Link do video

MiniMed Advance

Korzyści:

Łatwość użytkowania
Łatwo go założyć w trudno dostępnych miejscach ciała, zakładanie zestawu jest prawie bezbolesne.
Teflonowa miękka kaniula, kąt zakładania to 90 stopni.
Serter jest jednorazowy, połączony z wkłuciem.
Niewidoczna igła w wkłuciu.
Mniejsza powierzchnia wkłucia.

MEDTRONIC EXTENDED

JEDYNY ZESTAW INFUZYJNY, KTÓRY MOŻNA NOSIĆ PRZEZ 7 DNI.

Korzyści:

Wygoda
Dłuższe noszenie bez uszczerbku dla komfortu lub podawania insuliny.
Łatwość użytkowania
Łatwo go założyć w trudno dostępnych miejscach ciała. Zakładanie zestawu jest prawie bezbolesne.
Dłuższy czas korzystania z zestawu infuzyjnego jest jednym z 3 najbardziej pożądanych ulepszeń terapii za pomocą pompy insulinowej.
Korzystanie z zestawu infuzyjnego o dłuższym czasie stosowania ma istotne znaczenie, ponieważ zmniejsza o połowę liczbę wymian zestawu oraz daje więcej czasu na regenerację preferowanych przez pacjenta miejsc zakładania wkłucia.
Przez wszystkie 7 dni zestaw infuzyjny Medtronic Extended zachowuje działanie porównywalne z zestawami standardowymi w trzecim dniu noszenia. Konstrukcja urządzenia powoduje ograniczenie utraty środka konserwującego i agregacji insuliny, zapobiegając miejscowemu zapaleniu i umożliwiając dłuższe noszenie zestawu infuzyjnego.
Nowa konstrukcja pozwalająca korzystać z zestawu do 7 dni. Każdy zestaw zawiera jednorazowy serter, teflonowa miękka kaniula, kąt zakładania to 90 stopni.
Działa prawidłowo wyłącznie z nowym, jednorazowym, 7-dniowym zbiornikiem Medtronic Extended (pojemność 300j. 3,0ml)

LINK

WKŁUCIA ACCU – CHEK ROCHE

Accu-ChekFlexLink jest wkłuciem elastycznym, miękka kaniula wprowadzana jest pod kątem 90° ręcznie lub za pomocą automatycznego urządzenia wprowadzającego.

Accu-Chek TenderLink jest wkłuciem z miękką kaniulą, kąt założenia wkłucia wynosi 20–45°. Miękka kaniula dostosowuje się do ruchów ciała, jest przeznaczona dla osób prowadzących aktywny tryb życia lub z cieńszą warstwą tkanki podskórnej.

Accu-Chek Rapid-D Link jest wkłuciem z kaniulą ze stali nierdzewnej (wkłucie metalowe), wprowadzaną pod kątem 90°. Cecha charakterystyczną jest ultracienka igła wprowadzająca (0,36 mm; 28 G).P łaski kształt (jedynie 2,7 mm wysokości).

WKŁUCIA YPSOMED

Mylife YpsoPump Orbit obraca się swobodnie o 360°. Dostępne z szeroką gamą kaniul stalowych i miękkich:

mylife YpsoPump Orbit soft to zestaw infuzyjny z elastyczną, miękką kaniulą.
mylife YpsoPump Orbit micro to zestaw infuzyjny z cienką kaniulą stalową.

MONITOROWANIE GLIKEMII

Samokontrola (oznaczanie glikemii i jej zmian, ketonemii/ketonurii i glikozurii oraz interpretacja uzyskanych wyników) jest ważnym elementem leczenia cukrzycy typu 1. Właściwa interpretacja wyników samokontroli glikemii pozwala na prawidłowe wykorzystywanie ich do codziennej modyfikacji diety, wysiłku fizycznego oraz dawki stosowanych leków.

Glikemię należy oznaczać co najmniej:

na czczo,
przed posiłkami,
1–2 godziny po posiłku,
przed snem,
przed, w trakcie i po wysiłku,
przy podejrzeniu obniżonej lub wysokiej wartości glikemii,
przed czynnościami, przy wykonywaniu których hipoglikemia jest szczególnie niebezpieczna (np. prowadzenie samochodu).

Należy pamiętać, że częstość oznaczeń glikemii jest indywidualna u każdego pacjenta. Wskazane jest okresowe wykonywanie nocnego profilu glikemii, a w sytuacji złego samopoczucia glikemię należy zmierzyć niezwłocznie.

Monitorowanie glikemii może być prowadzone poprzez:

ciągły pomiar glikemii w czasie rzeczywistym generujący powiadomienia i alarmy dźwiękowe bez udziału użytkownika z trendami zmian (CGM – Continuous Glucose Monitoring, rt-CGM real time Continuous Glucose Monitoring)
ciągłe monitorowanie glikemii metodą skanowania z trendami zmian (FGM, Flash Glucose Monitoring, i-CGM, interupted Continuous Glucose Monitoring)
samodzielne pomiary glikemii za pomocą glukometru.

Ważne!

Rekomendowany system monitorowania glikemii to rt-CGM – ciągły pomiar glikemii w czasie rzeczywistym.

Samodzielny pomiar stężenia glukozy we krwi przy użyciu glukometru

Technika pomiaru glikemii na glukometrze:

Sprawdzenie ważności pasków testowych do glukometru oraz prawidłowe przechowywanie (po pierwszorazowym otwarciu opakowanie z paskami testowymi powinno być opisane datą otwarcia, jeśli producent zastrzega określony czas ich użytkowania, szczelne zamykanie opakowania – wrażliwość na zmiany oświetlenia i temperatury).
Zaleca się, aby chory starannie umył ręce ciepłą wodą z mydłem, bez użycia środków dezynfekcyjnych oraz dokładnie je osuszył (ciepło powoduje rozszerzenie naczyń, przez co zwiększa się przepływ krwi w naczyniach włosowatych i ułatwia pobranie krwi), jeśli brak możliwości umycia rąk należy wytrzeć pierwszą kroplę krwi i dokonać pomiaru z drugiej kropli.
Zaleca się masaż dłoni od nasady w kierunku nakłuwanego palca (uciskanie końcówki palca powoduje rozcieńczenie krwi płynem tkankowym- błąd pomiaru).
Umieszczenie paska testowego w glukometrze i natychmiastowe zamknięcie opakowania zbiorczego pasków testowych.
Nakłucie bocznej powierzchni opuszki palca przez: – dopasowanie głębokości nakłucia do indywidualnych cech skóry pacjenta (najkorzystniej lancet ustawiony na 1), – oszczędzanie kciuka i palca wskazującego, – nakłucie powierzchni bocznej palców tak, by jak najdłużej zachować ich funkcję czuciową trzymając dłoń w dół.
Nałożenie kropli krwi na pasek testowy (metoda fotometryczna) bądź przyłożenie kropli do końcówki paska (metoda elektrochemiczna) po pojawieniu się na ekranie glukometru ikony powiadamiającej. Do pomiaru należy użyć pierwszej kropli krwi, gdyż wielokrotne wyciskanie kropli krwi powoduje rozcieńczenie jej płynem tkankowym.
Zabezpieczenie miejsca nakłucia jałowym gazikiem.

Pamiętaj!

Kontrola dokładności pomiarów wykonywanych przy użyciu glukometrów wraz z oceną poprawności posługiwania się nimi powinna być przeprowadzana w przypadku podejrzenia nieprawidłowości oraz przynajmniej raz w roku.

Do samokontroli glikemii zaleca się używanie glukometrów przedstawiających jako wynik badania stężenie glukozy w osoczu krwi, których deklarowany, potwierdzony w publikacjach i materiałach producenta błąd oznaczenia nie przekracza 15% dla stężeń glukozy ≥ 100 mg/dl (5,6 mmol/l) i 15 mg/dl (0,8 mmol/l) w przypadku stężeń glukozy < 100 mg/dl (5,6 mmol/l).

W przypadku glukometrów możliwa jest analiza wyników za pomocą programu komputerowego dedykowanego temu celowi.

Szczegóły dotyczące zalecanych glukometrów znaleźć można na stronach producentów np.: https://www.contourplusone.pl/ oraz https://www.accu-chek.pl/glukometry .

Systemy monitorowania glikemii

Aktualnie najlepszymi i rekomendowanymi urządzeniami do samodzielnego monitorowania glikemii są systemy monitorowania glikemii:

system ciągłego monitorowania glikemii w czasie rzeczywistym z trendami zmian- continuous glucose monitoring, (tj. DexcomG6, Dexcom G7, Dexcom One, FreeStyle Libre 2, Guardian, Eversense),
system ciągłego monitorowania glikemii z trendami zmian metodą skanowania – flash glucose monitoring, (tj. FreeStyle Libre).

Systemy te pozwalają na ciągłe obserwowanie poziomu glikemii oraz jej zmian za pomocą technologii opartej na sensorze (czujniku), który mierzy poziom glukozy w płynie śródtkankowym. Pacjent otrzymuje wynik bieżącego pomiaru, sygnalizację trendu oraz analizę wcześniejszych pomiarów glikemii w formie zapisu ciągłego.
Zastosowanie systemów ciągłego monitoringu glukozy wymaga wcześniejszej edukacji w zakresie użytkowania i prawidłowej interpretacji danych oraz odpowiedniej modyfikacji insulinoterapii. Prawidłowe stosowanie tych systemów warunkuje bezpieczeństwa prowadzonej terapii, zapobieganie hipoglikemii oraz pozwala na poprawę efektywności leczenia (glikemia w zakresie 70-180 mg/dl przez jak najdłuższy czas).

Podczas stosowania systemów monitorowania glikemii zwykle nie zachodzi potrzeba pomiaru glikemii przy użyciu glukometru celem podjęcia decyzji terapeutycznej.

Tabela przedstawia dostępne w Polsce systemy

Rodzaj sensora	Czas działania sensora	Inicjalizacja	Kalibracja	Alarmy	Alarmy predykcyjne	Trendy	Kompatybilny	Refundacja/ miesiąc
Dexcom one	10 dni	30min	nie	tak	nie	tak	telefon	55 zł / sztuka
Dexcom G7	10 dni	30min	nie	tak	tak	tak	telefon	75 zł / sztuka
Dexcom G6	10 dni	2h	nie	tak	tak	tak	telefon	nadajnik: 105 zł / 3 miesiące, czujnik: 75 zł / sztuka
FreeStyle Libre 2	14 dni	1h	nie	tak	nie	tak	telefon	51zł/sztuka
Guardian Link 3	7 dni	2h	Tak, 3-4/ dobę	tak	tak	tak	OPI: 720G; 740G; 780;	BEZ REFUNDACJI
Guardian Link 4	7 dni	2h	nie	tak	tak	tak	OPI: 780G	53,5 zł / sztuka; nadajnik 4: 300 zł / 8 miesięcy
Guardian Smart	7dni	2h	nie	tak	tak	tak	telefon	58,5 / sztuka; nadajnik GC: 300 zł / 8 miesięcy
Simplera Sync	7 dni	2h	nie	tak	tak	tak	OPI: 780G	123,5 zł / sztuka
Simplera	7 dni	2h	nie	tak	tak	tak	Medtronic Inpen, telefon	123,5 zł / sztuka

Ciągły monitoring glikemii – rt-CGM i i-CGM (FGM)

Systemy ciągłego monitorowania glikemii umożliwiają wyznaczenie dobowego profilu glikemii na podstawie oznaczeń stężeń glukozy w płynie śródtkankowym wykonywanym co 10 sekund i uśrednianym co 5 minut (288 pomiarów na dobę).
“Sercem” systemów monitorowania glikemii jest czujnik (sensor, elektroda) umieszczony w tkance podskórnej – pomiar glikemii odbywa się w płynie zewnątrzkomórkowym (śródtkankowym), a nie we krwi. Możliwe miejsca założenia sensora: brzuch obie strony w linii od pępka, dolna boczna część pleców oraz górna boczna część pośladków. Sygnał z czujnika przesyłany jest do pompy lub monitora CGM – poprzez mały nadajnik (transmiter).

Wśród korzyści ze stosowania systemu ciągłego monitorowania glikemii podkreślić należy:

dostosowanie dawek insuliny do trendów glikemii, zwiększenie stabilności glikemii,
zmniejszenie liczby incydentów hipoglikemii,
poprawę wyrównania metabolicznego w zakresie 70-180,
poprawę jakości życia pacjentów i ich opiekunów.

Kluczowa w monitorowaniu glikemii jest ocena trendów zmian glikemii (nie sama aktualna wartość glikemii). Kiedy glikemia zmienia się gwałtownie, widoczne są strzałki (szczegóły w informacji poniżej: monitorowanie glikemii – strzałki trendu) wskazujące (obok wartości liczbowej) dynamikę zmian. Alarmy dźwiękowe i wibracyjne informujące użytkownika o zachodzących zmianach poziomach glukozy:

alarmy wysokiego i niskiego poziomu glukozy,
alarmy szybkości zmian poziomu glukozy,
alarmy predykcyjne (o przewidywanym spadku lub wzroście glikemii).

Dodatkowo w systemach CGM zintegrowanych z pompą (funkcja hipoblokady lub SmartGuard):

alarm przewidujący zbliżającą się hipoglikemię i automatyczne zapobiegawcze zatrzymanie podawania insuliny w modelu MiniMed® 640G, 740G, 780G w trybie manulanym
alarm przewidujący zbliżającą się hipoglikemię i automatyczne zapobiegawcze zatrzymanie podawania insuliny, Technologia SmartGuard™ w modelu MiniMed® 780G (tryb automatyczny)

Szczegółowe informacje dostępne są na stronach producentów:

Link do strony firmy Medtronic

Link do strony firmy Dexcom oraz

Link do strony firmy Eversense

W razie nagłego spadku glikemii wyniki pomiarów sensora mogą być wyższe niż stężenia glukozy we krwi. W przypadku nagłego wzrostu glikemii wyniki pomiarów czujnika mogą być niższe niż stężenia glukozy we krwi. W celu potwierdzenia hipoglikemii lub zagrażającego epizodu niedocukrzenia należy zmierzyć glikemię z palca glukometrem.

Należy pamiętać, że sukces terapeutyczny zależy od przestrzegania regularności wykonywania pomiarów. Warto wiedzieć, że jedynie stałe użytkowanie CGM jest efektywne terapeutycznie (min. 70% czasu). Przy stosowaniu CGM należy zmierzyć poziom glikemii za pomocą glukometru przy wątpliwościach podczas podejmowania decyzji terapeutycznych lub w celu zweryfikowania wyniku w przypadku hipoglikemii lub wysokich wartości glikemii oraz jeżeli objawy nie pasują do wskazań urządzenia.

CGM – monitoring w czasie rzeczywistym

Systemy te są wskazane u wszystkich pacjentów, a szczególnie u dzieci poniżej 10. roku życia oraz u pacjentów z nieświadomością hipoglikemii, z częstymi niedocukrzeniami nocnymi. W tych grupach pacjentów wskazane jest zastosowanie pomp insulinowych zintegrowanych z ciągłym monitoringiem glikemii, z funkcją automatycznego wstrzymania podawania insuliny przy wystąpieniu niskiej wartości glikemii lub z automatycznym wstrzymaniem podawania insuliny przy zagrożeniu hipoglikemią.
Przebieg zmian glikemii widoczny jest na monitorze w postaci wartości liczbowej oraz prostego w interpretacji wykresu. Na monitorze dostępny jest aktualny wykres danych oraz możliwość wizualizacji danych z ostatnich 3, 6, 12 lub 24 godzin. Dane przekazywane są w sposób ciągły z sensora do pompy czy monitora. Dane przesłane i zapisane automatycznie w pamięci, nie ma ryzyka utraty danych.

iCGM (FGM/)- monitorowanie glikemii metodą skanowania

Sensor FGM jest kalibrowany fabrycznie, pomiary glikemii dokonywane są co minutę. W pamięci sensora wyniki są zapisywane co 15 minut, a podczas skanowania do pamięci czytnika przekazywane są dane z ostatnich 8 godzin. Skanowanie odbywa się poprzez zbliżenie czytnika do sensora na odległość do 4 cm. Możliwy jest odczyt wyników glikemii przez ubranie. Po zeskanowaniu sensora na ekranie czytnika wyświetlają się: poziom glikemii, strzałki trendu glikemii oraz wykres zmian glikemii z ostatnich 8 godzin. W pamięci czytnika przechowywane są dane z okresu 90 dni. Dzięki dedykowanemu oprogramowaniu komputerowemu dane z czytnika można przesłać do komputera i poddać retrospektywnej analizie.

Szczegółowe informacje znaleźć można na stronie producenta: .
Link do strony firmy Abbott

SYSTEM		CO OZNACZA	JAK REAGOWAĆ
MEDTRONIC	DEXCOME LIBRA EVERSENSE	CO OZNACZA	JAK REAGOWAĆ
Brak trendu zmiany poziomu glukozy	→	Zmiana poziomu glukozy <1 mg/min	Poziom glukozy jest stabilny, nie trzeba nic zmieniać
↑ ↓	↗ ↘	Zmiana poziomu glukozy 1-2 mg/min	Zmniejszenie lub zwiększenie dawki insuliny o 10%
↑↑ lub ↑↑↑ ↓↓ lub ↓↓↓	↑ lub ↑↑ ↓ lub ↓↓	Zmiana poziomu glukozy >2 lub 3 mg/min	Zmniejszenie lub zwiększenie dawki insuliny o 20-30%

Koszty zakupu i użytkowania poszczególnych systemów sensorycznych:
Ceny podane w zł

Nazwa	100%	ref do 26 r.ż.	powyżej 26 r.ż.
Nazwa	100%	ref do 26 r.ż.	1 szt.	2 szt.	3 szt.	4 szt.	5 szt.
Sensory
Guardian 3	145,00	BRAK	BRAK	BRAK	BRAK	BRAK	BRAK
Guardian 4	160,00	58,50	48,00	96,00	144,00	283,00	443,00
Simplera	225,00	123,50	67,50	135,00	318,00	543,00	768,00
Simpera sync	225,00	123,50	67,50	135,00	318,00	543,00	768,00
Dexcom G6	250,00	75,00	75,00	150,00	393,00	643,00	893,00
Dexcom G7	250,00	75,00	75,00	150,00	393,00	643,00	893,00
Dexcom one+	184,00	55,20	55,20	110,40	195,00	379,00	563,00
FreeStyle Libre		51,00	76,50
Touch Care	250,00	75,00	75,00	150,00
Zestawy infuzyjne
Ypso soft/micro	34,50	4,50	13,50
Medtronic Advance/Mlo 30	45,00	15,00	15,00
Medtronic QS/Sure–T/Silhuette	30,00	0,00	9,00
Medtronic Extendend	204,00	129,00	129,00
Accu Check: Flexlink, Tenderlink, Rapid d link	30,00	0,00	9,00
Zbiorniki
Ypso	6,20	6,20	6,20
Medtronic	2,70	2,70	2,70
Accu–check	9,00	2,70	2,70

AWARIA POMPY

NIEPRAWIDŁOWA PRACA POMPY

Wysokie stężenie glukozy we krwi > 250 mg/dl utrzymujące się ponad 1-2 godziny:

Podaj 1 bolus korekcyjny pompą/penem, jeśli po 1- 2 godzin nie ma poprawy, podaj drugą korektę podskórnie zawsze z pena i zmień wkłucie!!! Jeśli wysokiemu stężeniu glukozy towarzyszą ketony we krwi ≥ 0,6 lub aceton w moczu (aceton ++ ) podaj natychmiast korektę.

* Korektę podajemy po wizualnym sprawdzeniu drenu (czy nie ma powietrza w drenie) i wkłucia (czy jest niedrożne lub nie zostało usunięte z tkanki podskórnej) i pompy oraz po rozważeniu czy nie należy wymienić wkłucia, gdyż jest stosowane dłużej niż 2-3 dni.

Po opanowaniu sytuacji zastanów się co mogło być przyczyną Twojego złego stanu i przeanalizuj możliwe przyczyny HIPERGLIKEMII.

AWARIA POMPY (pompa nie wznawia pracy)

PRZYCZYNY HIPERGLIKEMII (awaria sprzętu i inne powody)

A. Pompa insulinowa

Czy został pominięty bolus posiłkowy?

Należy sprawdzić w pamięci pompy.
W wypadku, gdy bolus został pominięty, powinna zostać dodatkowo podana odpowiednia dawka insuliny w zależności od aktualnej glikemii.

Czy dawki bazy i godziny ich podania są poprawnie wprowadzone do pamięci pompy?

Należy sprawdzić ich zaprogramowanie i ewentualnie je skorygować.
W zależności od aktualnego stężenia glukozy we krwi należy ewentualnie podać bolus korekcyjny.

Czy pompa insulinowa została przypadkowo wyłączona?

Należy natychmiast włączyć ją ponownie.
W zależności od aktualnej wartości glikemii powinno się ewentualnie podać bolus korekcyjny.

Czy bateria nie jest wyładowana?

Alarm wyładowanej baterii powinien się pojawić, zanim będzie ona całkowicie wyczerpana, co umożliwi wcześniejszą wymianę (w ciągu 4-12 godzin). Producenci pomp zlecają stałe noszenie przy sobie baterii zapasowych.
Jeśli wszystkie alarmy zostaną zignorowane i baterie zupełnie się rozładują, to pompa nie będzie wykazywać żadnych oznak działania. Podejrzewając taką sytuację, najpierw trzeba wymienić baterie.
Po wymianie baterii należy podać ewentualnie bolus korekcyjny zgodnie z aktualną wartość glikemii we krwi.

B. Zestaw infuzyjny

Kiedy ostatni raz był wymieniany zestaw infuzyjny?

Zestaw infuzyjny powinno się wymieniać najpóźniej po 2,3,7 dniach (w zależności od rodzaju kaniuli), a w wypadku niejasnej hiperglikemii – natychmiast.

Zależnie od aktualnej glikemii należy podać bolus korekcyjny.

Czy wkłucie nie zostało wykonane w miejscu przerostu tkanki podskórnej?

Należy natychmiast usunąć i wymienić zestaw infuzyjny. Przez kilka miesięcy miejsca przerostów powinno być konsekwentnie pomijane. Zakładanie wkłucia w miejsce przerostu znacznie zmienia szybkość i czas wchłaniania insuliny, tak, że stają się one nie do przewidzenia.
Zależnie od aktualnej glikemii należy podać bolus korekcyjny

Czy nie zapomniano o wypełnieniu drenu zestawu infuzyjnego?

Należy natychmiast wypełnić zestaw infuzyjny i obserwować, czy krople insuliny pojawiają się na końcu drenu.
W zależności od aktualnej wartości glikemii powinno się podać bolus korekcyjny

Czy w drenie (w zestawie infuzyjnym) znajdują się pęcherzyki powietrza?

Hiperglikemia może się rozwinąć z powodu obecności pęcherzyka powietrza w zestawie infuzyjnym. Nie zawsze ten pęcherzyk jest widoczny, ponieważ powietrze mogło już zostać przepchnięte przez insulinę do tkanki podskórnej – ta niewielka ilość powietrza w podskórnej tkance tłuszczowej nie jest groźna.
W wypadku podejrzenia obecności pęcherzyków powietrza należy sprawdzić zbiornik z insuliną i dren, ponieważ mogą w nich być obecne kolejne pęcherzyki. Jeżeli tak jest, to trzeba wymienić cały zestaw infuzyjny, łącznie ze zbiornikiem na insulinę.
W zależności od aktualnej wartości stężenia glukozy we krwi należy podać korekcyjny bolus insuliny w odpowiedniej dawce.

Czy wyczuwa się zapach insuliny w miejscu wkłucia? (insulina pachnie środkiem konserwującym)

Należy usunąć kaniulę z tkanki podskórnej.
Powinno się wymienić zestaw infuzyjny.
Zależnie od aktualnej wartości stężenia glukozy we krwi należy podać korekcyjny bolus insuliny w odpowiedniej dawce.

Czy zapach insuliny jest wyczuwalny wokół drenu (w pobliżu złączki na drenie umieszczonej kilka centymetrów od wkłucia w zestawach infuzyjnych zakończonych stalowa kaniulą), przy połączeniu między drenem a zbiornikiem z insuliną i w miejscu mocowania drenu do wkłucia?

Możliwe przyczyny: połączenie pompy z zestawem infuzyjnym nie jest wystarczająco mocne, zatyczka jest nieprawidłowo zamontowana, obecna jest perforacja w drenie (dla przykładu, na skutek przypadkowego przecięcia, przegryzienia przez zwierzę domowe lub uszkodzenia, np. przez kontakt z gorącą płytą grzewczą maszynki kuchennej).
Należy natychmiast usunąć zestaw infuzyjny z tkanki podskórnej.
Należy odpowiednio zamontować nowy zestaw infuzyjny.

Czy zestaw infuzyjny jest niedrożny?

Może się to zdarzyć w wyniku pojawienia się krwi albo płynu tkankowego w drenie z insuliną, przy założeniu wkłucia w przerost tkankowy, z powodu błędu produkcyjnego lub też z innych przyczyn.
Alarm niedrożnego zestawu infuzyjnego może być wywołany zbyt późno – uruchamia się on dopiero, gdy w drenie pozostaje ok. 4-6 j. insuliny; alarmu mogą nie uruchomić również mniejsze przepływy we wlewie podstawowym.
Należy natychmiast usunąć zestaw infuzyjny i odpowiednio założyć nowy.
Zależnie od aktualnego stężenia glukozy należy podać bolus korekcyjny penem oraz założyć nowe wkłucie.

C. Kaniula

Czy wkłucie jest wysunięte nieznacznie ze skóry?

Częstą przyczyną wysunięcia się wkłucia może być silne pocenie lub kontakt z wodą przy niewystarczającym zamocowaniu zestawu infuzyjnego
Powinno się natychmiast wyjąć obecny zestaw, a nowy, wypełniony wcześniej insuliną, odpowiednio zaaplikować.
Jeżeli wysunięcie wkłucia powtarza się, trzeba zastosować dodatkowy materiał klejący lub poszukać zestawu infuzyjnego innego producenta.
Zależnie od obecnej glikemii należy podać bolus korekcyjny.

Czy wkłucie teflonowe jest zagięte?

Powinno się natychmiast wyciągnąć obecny zestaw infuzyjny i założyć nowy, wypełniony wcześniej insuliną.
Zależnie od obecnej glikemii należy podać bolus korekcyjny.
W sytuacji, gdy wkłucie często się zagina, należy wypróbować inną długość wkłucia, wybrać inne miejsce wkłucia lub też zastosować wkłucia metalowe.

D. Zbiornik z insuliną.

Czy zbiornik z insuliną jest pusty?

Pompa insulinowa alarmuje, zanim zbiornik całkowicie się opróżni (zazwyczaj przy 10-20 j. insuliny – zakres regulowany zależnie od producenta). Alarm ten jest sygnałem do zaplanowania wymiany zbiornika z insuliną. Jeśli alarm nie był słyszalny lub został zignorowany, powinno się niezwłocznie wymienić zbiornik z insuliną.
Zależnie od aktualnej glikemii należy podać bolus korekcyjny.

Czy w zbiorniku z insuliną znajduje się duży pęcherzyk powietrza?

W takiej sytuacji należy usunąć zbiornik oraz zestaw infuzyjny i zastąpić go nowym.
Można uniknąć tworzenia się pęcherzyków powietrza w zbiorniku poprzez wypełnianie go insuliną o temperaturze pokojowej (nie powinno się używać insuliny bezpośrednio po wyjęciu z lodówki). W celu ogrzania można potrzymać wkład z insuliną przez chwilę w ręce lub kieszeni spodni.
Zależnie od wartości glikemii należy podać bolus korekcyjny

Czy zbiornik z insuliną jest uszkodzony (rysa, pęknięcie zbiornika, wadliwy pierścień uszczelniający)?

Powinno się natychmiast wymienić zbiornik i dren.
Zależnie od wartości glikemii należy podać bolus korekcyjny.

E. Nieprawidłowo wyliczony bolus posiłkowy

Czy glikemie przed posiłkiem mieściły się w prawidłowym zakresie?

Czy właściwie oceniono wartość składników odżywczych w posiłku (węglowodany, tłuszcze, białka)?

Zależnie od aktualnej glikemii należy podać bolus korekcyjny.

Czy bolusy posiłkowe nie są podawane w zbyt małych dawkach (hiperglikemia ujawnia się 3-5 godzin po posiłku)?

Czy nie został zastosowany zbyt niski przelicznik insulina lub kalorie (zbilansowanego posiłku). Jeżeli tak to należy go zwiększyć w danej porze dnia
Należy regularnie ćwiczyć oszacowywanie wymienników węglowodanowych i białkowo-tłuszczowych.
Zależnie od aktualnego stężenia glukozy we krwi należy podać bolus korekcyjny.

Czy zwiększone stężenie glukozy we krwi (1-2 godzin po posiłku) jest rzeczywiście wartością poposiłkową i jest spowodowane wyłącznie nieprawidłową dawką insuliny?

Przyczyną wzrostu wartości glikemii, szczególnie w 1 godzinie, jest najczęściej zbyt krótki odstęp czasu pomiędzy podaniem insuliny a posiłkiem. Przy następnym podobnym posiłku odstęp między podaniem insuliny a posiłkiem należy wydłużyć (zalecany 20 minut przed posiłkiem przy normoglikemii, przy insulinie FIASP 10 minut).
Poposiłkowych hiperglikemii nie należy korygować natychmiast. Powinny być one obserwowane przez krótki okres.

Czy dobrano odpowiedni rodzaj bolusa (prosty, przedłużony, złożony) w odniesieniu do składników odżywczych zawartych w posiłku?

Zależnie od aktualnej wartości glikemii należy podać bolus korekcyjny.

Czy została spożyta większa porcja tłuszczu lub białka. Czy uwzględniono w związku z tym odpowiednie dozowanie insuliny?

Tłuszcz i białko zwiększają stężenie glukozy we krwi dość wolno, ale za to przez wiele godzin po posiłku (szczególnie wyższe wartości tłuszczu) nawet 3-5 godzin. Zwłaszcza tłuszcze wymagają zwiększenia dawki insulin o około 30-35%, natomiast białko o około 15-25%.
Zależnie od aktualnej glikemii należy podać bolus korekcyjny (j.w.).

Czy za poposiłkowym wzrost glikemii odpowiada gastropareza (zwolnienie czynności żołądka wywołane neuropatią autonomiczną) lub doprowadził do niej zbyt późny posiłek albo też niewytłumaczalny wzrost stężenia glukozy we krwi wystąpił po aktywności fizycznej?

W tych wypadkach przyczyną poposiłkowej hiperglikemii może być opóźnione wchłaniania składników pokarmowych.
Zależnie od aktualnej wartości glikemii należy podać bolus korekcyjny.

F. Zbyt długi czas odłączenia pompy insulinowej.

Czy pompa insulinowa była odłączona zbyt długo, np. w czasie uprawiania sportu, kąpieli?

Pompa insulinowa może być odłączona na ≈ 2 godziny przy stosowaniu szybko działających analogów insuliny. Przy przestrzeganiu takiego okresu nie ma zwykle konieczności dodatkowych podań insuliny strzykawką czy penem. W przypadku dłuższego odłączenia pompy należy liczyć się z wystąpieniem kwasicy ketonowej (indywidualnie może to nastąpić wcześniej!).
Zależnie od aktualnej glikemii należy podać bolus korekcyjny.

G. Zmniejszone działanie insuliny.

Czy pompa insulinowa, zestaw infuzyjny lub zapas insuliny były wystawione na bezpośrednie działanie promieni słonecznych lub też znajdowały się w nagrzanym samochodzie lub saunie?

Insulina jest stabilna krótko do ok. 40° C, tzn. do tej temperatury zachowuje się zgodnie z oczekiwaniami. Jeśli jednak zostanie uszkodzona pod wpływem upału, nie można zauważyć tego gołym okiem. Utrata jej działania w tych warunkach może być częściowa lub pełna.
W razie wątpliwości należy, niezależnie od wyglądu insuliny, wypełnić nową insuliną zbiornik łącznie z drenem (zawiera on przecież już niedziałającą insulinę). Przy wysokich temperaturach napełnij zbiornik insuliny maksymalnie na 2-3 dni.
Następnie, w zależności od stężenia glukozy we krwi, należy podać bolus korekcyjny

Czy pompa insulinowa, zestaw infuzyjny lub zapas insuliny zostały narażone na działanie ujemnych temperatur?

Insuliny nie można zamrażać, ponieważ w niskich temperaturach traci swoje właściwości. Nie można jej także odmrażać. Pompa insulinowa przy ujemnych temperaturach zewnętrznych musi być trzymana w cieple (należy ją nosić bezpośrednio przy ciele). Zestaw infuzyjny z insuliną także powinien być całkowicie ukryty pod odzieżą i nie może wystawać na zewnątrz. Jeśli insulina zostanie uszkodzona przez mróz, nie można tego zauważyć.
W razie jakichkolwiek wątpliwości, niezależnie od wyglądu insuliny, należy zbiornik wypełnić na nowo i zmienić zestaw infuzyjny.
Następnie, w zależności od wartości glikemii, należy podać bolus korekcyjny.
Prawidłowa temperatura przechowywania insuliny to 2-8 st. C.

Czy upłynęła data ważności stosowanej insuliny?

Po przekroczeniu terminu ważności insuliny, niezależnie od jej wyglądu, należy zastosować nowy zbiornik z insuliną i podłączyć nowy zestaw infuzyjny.

BOLUS KOREKCYJNY

Bolus korekcyjny to dodatkowa dawka insuliny podawana w celu obniżenia glikemii do wartości docelowej, którą na ogół jest stężenie 100mg/dl.

Jeżeli poziom glukozy we krwi nie przekracza 200 mg/dl, wartość bolusa korekcyjnego możemy dodać do dawki posiłkowej. W tym wypadku posiłek powinien zostać spożyty później, a czas pomiędzy podaniem insuliny a posiłkiem wydłużamy, w zależności od rodzaju stosowanej insuliny i wyjściowego stężenia glikemii.

Aby określić dawkę bolusa korekcyjnego, należy obliczyć insulinowrażliwość, która informuje nas, o ile obniży się poziom glukozy we krwi u pacjenta po podaniu 1j insuliny. Insulinowrażliwość obliczamy dzieląc 1800 przez dobowe zapotrzebowanie na insulinę.

Dla przykładu

Jeżeli dobowe zapotrzebowanie na insulinę u pacjenta wynosi 20j, to podanie 1j insuliny obniży u niego glikemię o 90mg/dl (1800:20j=90mg/dl).

W przypadku stężenia glukozy we krwi np. 280mg/dl nasz przykładowy pacjent powinien podać sobie 2j insuliny, aby osiągnąć przyjętą docelową wartość glikemii 100mg/dl (280mg/dl-100mg/dl=180mg/dl; 1800mg/dl:90mg/dl=2j).

Pacjenci leczenie przy użyciu osobistej pompy insulinowej mogą skorzystać z zaprogramowanego kalkulatora bolusa, który na podstawie aktualnej wartości glikemii i ustawionej docelowej wartości glikemii sam proponuje dawkę bolusa korekcyjnego. Bolus korekcyjny najlepiej podać w formie bolusa złożonego (znajomość trendu glikemii pozwala na odpowiednią jego adaptację). W przypadku bardzo wysokiej glikemii, gdy dawka insuliny korekcyjnej przekraczałaby 10 % dawki dobowej, można podać bolus korekcyjny w formie bolusa złożonego 50:50% przez czas 30 minut- 1 godzina.

HIPOGLIKEMIA

NIEPRAWIDŁOWA GLIKEMIA – INFEKCJA BĄDŹ MIESIĄCZKA

Zasady postępowania podczas infekcji przebiegającej z gorączką i hiperglikemią lub podczas miesiączki

Wiele stanów takich jak miesiączka czy infekcja przebiegających z wysoką gorączką podnosi poziom glikemii we krwi. Należy zatem zintensyfikować leczenie insuliną, kontrolę stężenia glukozy we krwi oraz spożywanych węglowodanów.

Użytkując Osobistą Pompę Insulinową pierwszym krokiem podczas infekcji przebiegającej z gorączką i hiperglikemią jest przestawienie bazy podstawowej na bazę chorobową tzw. bazę B (baza B- całodobowo większa od bazy standardowej S o co najmniej 20%), wcześniej ustaloną przez lekarza. Czasami konieczne jest również dodatkowe włączenie bazy tymczasowej na 200%.

Należy również pamiętać o monitorowaniu glikemii za pomocą glukometru co 3-4 godziny bądź systemem CGM (częściej w sytuacji gdy poziom glikemii znacznie się waha lub szybko zmienia) oraz stężenia ketonów we krwi 1-2 razy dziennie.

Bolusa posiłkowego podaj od 50 do 100 % większego niż proponuje kalkulator bolusa. Jeżeli 2-3 godziny po posiłku wystąpi hiperglikemia, skoryguj ją, a na następny posiłek podaj bolusa zwiększonego jak poprzednio (niż podałbyś na posiłek, gdybyś nie był chory).

Konieczna jest również odpowiednia podaż płynów doustnych, gdyż gorączka i hiperglikemia mogą spowodować ich utratę i doprowadzić do odwodnienia.

W wypadku wymiotów, braku możliwości odpowiedniej podaży płynów, gorączki nieustępującej po leczeniu, utrzymującej się hiperglikemii i ketonemii, wystąpieniu innych objawów niepokojących należy niezwłocznie skontaktować się z lekarzem celem ustalenia dalszego postępowania.

Po ustąpieniu objawów chorobowych należy zwrócić szczególną uwagę na poziom glikemii, gdyż może być on niższy (nawet niedocukrzenie). Należy wtedy wrócić do stosowanej bazy przed chorobą ( baza podstawowa) oraz stopniowo obniżać wskaźniki insulinowe na posiłek.

Przy braku bazy chorobowej należy skontaktować się z ośrodkiem prowadzącym celem jej szybkiego ustalenia.

Jeżeli aceton w moczu >= 3 plusy +++ pilnie zgłosić się do SOR.

Kwasica ketonowa – nazywamy stan, w którym z powodu braku insuliny dochodzi do podwyższenia stężenia glukozy we krwi powyżej 250 mg/dl, obniżenia pH krwi, pojawienia się ketonów we krwi, acetonu oraz glukozy w moczu. Często towarzyszą temu objawy takie jak ból głowy, nudności, wymioty, ból brzucha – mogące sugerować zatrucie czy infekcję przewodu pokarmowego. W ciężkim stanie może dochodzić do osłabienia, senności, zaburzeń świadomości, które wymagają niezwłocznej pomocy medycznej.

Przyczyny braku insuliny w organizmie:

świeże rozpoznanie cukrzycy,
brak podaży insuliny – pominięcie wielu dawek,
infekcje przebiegające z wymiotami i gorączką,
w wypadku korzystania z pompy insulinowej brak podaży insuliny przez urządzenie (np. awaria pompy, zagięte wkłucie).

W sytuacji gdy obserwujemy u dziecka wysoki poziom glikemii >250 mg/dl, utrzymujący się powyżej 2 godzin, należy przeprowadzić test na obecność ketonów. Ciała ketonowe najlepiej oznaczyć we krwi, można również dokonać oznaczenia w moczu przy użyciu pasków.

Test na obecność w moczu ciała ketonowego – acetooctanu

Test przeprowadza się za pomocą pasków testowych, które należy zanurzyć w świeżej próbce moczu. Po około 15 sekundach od zwilżenia paska moczem należy ocenić zawartość ciał ketonowych, porównując kolor otrzymany na pasku ze skalą barwną umieszczoną na opakowaniu.

W zależności od uzyskanego koloru paska testowego, możemy uzyskań następujące wyniki stężenia ketonów:

Negatywny: stężenie ketonów 0 mmol/L
Ilości śladowe +/- stężenie ketonów 0,5 mmol/L
Niewielkie + stężenie ketonów 1,5 mmol/L
Średnie ++ stężenie ketonów 4 mmol/L
Wysokie +++ stężenie ketonów 8 mmol/L
Bardzo wysokie ++++ stężenie ketonów 16 mmol/L

ZALECENIA PTD ORAZ POLSKIEGO TOWARZYSTWA MEDYCYNY SPORTOWEJ DOTYCZĄCE UZYSKANIA ZGODY NA UPRAWIANIE SPORTU PRZEZ PACJENTÓW Z CUKRZYCĄ TYPU I (Aktualizacja: Zalecenia PTD 2025)

Chorzy na cukrzycę typu 1 po uzyskaniu pozytywnej opinii od diabetologa mogą zostać zakwalifikowani przez specjalistę medycyny sportowej do uprawiania dowolnej dyscypliny sportu.

Jednym z warunków uzyskania kwalifikacji do uprawiania sportu jest leczenie za pomocą intensywnej czynnościowej insulinoterapii i rozumienie jej zasad. Leczenie może być realizowane za pomocą wstrzykiwaczy typu pen lub osobistej pompy insulinowej. Metodą preferowaną dla sportowców z cukrzycą jest leczenie z zastosowaniem pompy insulinowej, która umożliwia bardziej precyzyjne dostosowanie dawki insuliny do aktualnego zapotrzebowania w czasie wysiłku fizycznego. Obowiązkiem sportowca z cukrzycą jest systematyczna kontrola glikemii za pomocą glukometru, minimum 6 razy na dobę, z dodatkowymi pomiarami podczas treningów i zawodów sportowych.

Wskazane jest stosowanie systemów ciągłego monitorowania stężenia glukozy (continuous glucose monitoring – CGM), które dodatkowo wspierają leczenie i zwiększają bezpieczeństwo sportowca.

Cukrzyca typu 1 nie powinna stanowić przeciwwskazania do uczestniczenia w zajęciach wychowania fizycznego na każdym poziomie edukacji oraz w sporcie szkolnym (szkolne związki sportowe, uczniowskie związki sportowe, zawody szkolne itd.). Optymalne glikemie przy rozpoczęciu i w trakcie uprawiania sportu mieszczą się w przedziale: dla wysiłku tlenowego 126–180 mg/dl (7–10 mmol/l), dla wysiłku beztlenowego 90–180 mg/dl (5–10 mmol/l).

Należy podkreślić, że warunkiem utrzymania wysokiej sprawności i wydolności fizycznej u osób z cukrzycą typu 1 intensywnie uprawiających sport w dłuższej perspektywie czasu jest > 70% czasu w zakresie docelowym 70–180 mg/dl i < 4% poniżej 70 mg/dl, a w dniu zawodów sportowych < 1%.

I. Przeciwwskazania do uprawiania sportu przez dzieci i osoby dorosłe z cukrzycą typu 1 wymagających orzeczenia specjalisty medycyny sportowej:

Wartość HbA1c – średnia z ostatnich 12 miesięcy > 8,5% lub aktualny wynik ≥ 9%.
Więcej niż jeden epizod kwasicy ketonowej w ostatnich 12 miesiącach.
Więcej niż jeden epizod ciężkiej hipoglikemii w ostatnich 12 miesiącach.
Samokontrola glikemii: liczba pomiarów < 6 pomiarów na dobę za pomocą glukometru u sportowców niekorzystających z CGM (zalecany jest system monitorowania u każdego pacjenta )
Wizyty w poradni diabetologicznej: u dzieci < 4/rok, u dorosłych < 2/rok.
Nieświadomość hipoglikemii w czasie czuwania– przeciwwskazanie względne, może być uchylone w zależności od dyscypliny sportowej oraz korzystania z CGM.
Przewlekłe powikłania cukrzycy w zależności od stadium zaawansowania i dyscypliny sportowej:

retinopatia proliferacyjna do momentu zakończenia laseroterapii – bezwzględne przeciwwskazanie dla wszystkich aktywności sportowych,
neuropatia autonomiczna jawna klinicznie – przeciwwskazanie dla wysiłków fizycznych o wysokiej intensywności,
jakiekolwiek powikłanie mikroangiopatyczne lub cukrzyca typu 1 trwająca ponad 15 lat u osoby > 35. roku życia; wysiłki fizyczne o wysokiej i bardzo wysokiej intensywności – kwalifikacja po przeprowadzeniu diagnostyki kardiologicznej obejmującej EKG spoczynkowe, badanie echokardiograficzne, próbę wysiłkową, 24-godzinny zapis EKG metodą Holtera, powikłania makronaczyniowe – kwalifikacja po przeprowadzeniu diagnostyki kardiologicznej obejmującej EKG spoczynkowe, badanie echokardiograficzne, próbę wysiłkową, 24-godzinny zapis EKG metodą Holtera,
białkomocz znamienny 0,2–0,5 g/dobę (UACR 30–100 mg/g) – względne przeciwwskazanie do uprawiania sportu wyczynowego, czasowe wykluczenie, konieczne powtórzenie badania w warunkach bez wysiłku fizycznego 48 godzin przed i w trakcie badania oraz obserwacja – kontrola białkomoczu (UACR) co 3–6 miesięcy, systematyczna kontrola ciśnienia tętniczego i funkcji nerek,
białkomocz > 0,5 g/dobę (UACR > 100 mg/g) – bezwzględna (czasowa lub stała) dyskwalifikacja do uprawiania sportu, konieczna konsultacja nefrologiczna, Current Topics in Diabetes 2023 | Curr Top Diabetes, 2023; 4 (3-4) 153 Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u osób z cukrzycą 2024. Stanowisko Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego,
eGFR 45–60 ml/min/1,73 m2 (G3a) – kontrola kreatyniny i eGFR co najmniej co 3 miesiące,
eGFR 30–45 ml/min/1,73 m2 (G3b) – względne przeciwwskazanie do uprawiania sportu wyczynowego, czasowe wykluczenie, kontrola kreatyniny i eGFR co 4–6 tygodni,
eGFR < 30 ml/min/1,73 m2 (G4) – bezwzględny zakaz uprawiania sportu.

*Obliczenie eGFR według wzoru Schwartza do 15. roku życia, według wzoru CKD-EPI od 16. roku życia.

II. Badania, które należy wykonać podczas kwalifikacji sportowca z cukrzycą typu 1

Kwalifikacja wstępna: aktualne badania zgodne z Zaleceniami Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego.

Wartości HbA1c z ostatnich 3 miesięcy, raport z glukometru i/lub CGM oraz z pompy insulinowej (jeżeli jest stosowana).

III. Dyscypliny sportowe wysokiego ryzyka: motorowe, wodne, lotnicze, wspinaczkowe

Uprawianie dyscyplin sportowych, w których hipoglikemia stanowi szczególnie duże zagrożenie dla bezpieczeństwa pacjenta i otoczenia, nie jest zalecane dla chorych na cukrzycę typu 1.

Dopuszcza się ich uprawianie przy spełnieniu warunków:

pacjent bardzo dobrze wyedukowany i osiągający cele leczenia,
pomiar glikemii do 15 minut przed rozpoczęciem aktywności i jej wartość ≥ 120 mg/dl (6,7 mmol/l), kontrola glikemii za pomocą glukometru co 30–60 minut lub rzadziej w przypadku stosowania CGM.

Przy uprawianiu dyscyplin sportowych wysokiego ryzyka wskazane jest stosowanie CGM.

IV. Przeciwwskazania do uczestniczenia w treningu i zawodach sportowych

Ciężka hipoglikemia w ciągu ostatnich 24 godzin.
Hiperglikemia powyżej 250 mg/dl (13,9 mmol/l) z towarzyszącą ketonemią/ketonurią wynikającymi z niedoboru insuliny, a nie niedoboru węglowodanów.
Ketonemia ≥ 1,5 mmol/l stanowi przeciwwskazanie bezwzględne do rozpoczęcia i kontynuacji wysiłku fizycznego.
Hiperglikemia > 300 mg/dl (16,7 mmol/l) utrzymująca się ponad 2 godziny.
Każde ostre zdarzenie wymagające pomocy lekarskiej, np. zaburzenie widzenia, ból w klatce piersiowej, zasłabnięcie, ostra infekcja itp.

Dzieci przewlekle chore i niepełnosprawne mają zagwarantowane prawo realizować obowiązek szkolny w ogólnodostępnych szkołach i przedszkolach.

Dzieci te mają indywidualne potrzeby rozwojowe i edukacyjne, a ich nauka powinna być prowadzona zgodnie z tymi potrzebami.

Dyrektor placówki odpowiada za zabezpieczenie dziecka z cukrzycą.
Dyrektor szkoły zapewnia pracownikom szkoły szkolenia lub inne formy zdobycia wiedzy na temat sposobu postępowania z dzieckiem z cukrzycą!

Cukrzyca nie jest wskazaniem do indywidualnego toku nauczania i zwolnienia z jakichkolwiek zajęć (np. wychowanie fizyczne, „zielona szkoła”).
Opiekunie prawny przekaż dyrektorowi przedszkola lub szkoły informacje:

na jaką chorobę dziecko choruje,
o lekach przyjmowanych przez dziecko, diecie i potrzebach psychofizycznych (pisemne zaświadczenie otrzymasz w Oddziale lub Poradni tutejszego szpitala odnośnik: zaświadczenie o potrzebach psychofizycznych ucznia chorującego na cukrzycę typu 1 (PDF) w zakładce Poradnia/Oddział Diabetologii – druki do pobrania)
przekaż do szkoły glukozę oraz GlukaGen hypokit wraz z pisemną zgodą na podanie go dziecku w razie konieczności.

Jeśli w szkole akurat nie ma pielęgniarki, a trzeba podać dziecku leki lub sprawdzić jego stan zdrowia, wówczas te czynności mogą wykonać:

Samo dziecko (pod opieką wyznaczonego nauczyciela).
Opiekun w szkole wyznaczony przez dyrektora placówki.
Nauczyciel.

Dyrektor placówki zawsze zapewnia podanie leków dziecku.

UWAGA!
Podawanie leków (insuliny) lub wykonywanie innych czynności podczas pobytu ucznia w szkole przez pracowników szkoły odbywa się wyłącznie za pisemną zgodą wybranego pracownika oraz pisemnym upoważnieniem przez rodziców albo pełnoletniego ucznia.
Pracownicy szkoły otrzymują od rodziców instrukcję indywidualnego postępowania z dzieckiem.

Dyrektor placówki zawsze zapewnia podanie leków dziecku.

UWAGA!

Podawanie leków (insuliny) lub wykonywanie innych czynności podczas pobytu ucznia w szkole przez pracowników szkoły odbywa się wyłącznie za pisemną zgodą wybranego pracownika oraz pisemnym upoważnieniem przez rodziców albo pełnoletniego ucznia.
Pracownicy szkoły otrzymują od rodziców instrukcję indywidualnego postępowania z dzieckiem.
Zapraszamy również na strony inne strony internetowe, np.

Link do strony przyjaznediabetykom.pl
Link do strony mojacukrzyca.pl
Link do strony mojacukrzyca.org
Link do strony kursnacukrzyce.pl

na których można między innymi:

zamówić bezpłatne szkolenie dla szkoły/przedszkola,
znaleźć informację o przeszkolonych i przyjaznych placówkach,
pobrać poradniki i materiały edukacyjne,
pobrać wzór umowy między rodzicem a nauczycielem.
(dostęp 04.05.2020: Link do strony mojacukrzyca.org)

EDUKACJA RODZINY I PACJENTA ZE ŚWIEŻO ROZPOZNANĄ CUKRZYCĄ INSULINONIEZALEŻNĄ

Szkolenie 1

Podstawowe informacje na temat cukrzycy
Cele terapeutyczne w cukrzycy:

Optymalna kontrola glikemii – zaleca się utrzymanie poziomu HbA1c na poziomie ≤ 7%, ale wartości docelowe mogą być dostosowane indywidulanie
Zapobieganie powikłaniom – Regularne monitorowanie funkcji nerek, układu sercowo – naczyniowego oraz ocena ryzyka neuropatii cukrzycowej
Personalizacja terapii – leczenie powinno być dostosowane do wieku pacjenta, czasu trwania choroby oraz współistniejących schorzeń
Bezpieczeństwo farmakoterapii – wybór leków powinien uwzględniać ich wpływ na układ sercowo – naczyniowy oraz ryzyko hipoglikemii
Styl życia – zmiany w diecie i regularna aktywność fizyczna

5. Omówienie:

Prawidłowych zakresów glikemii
Systemów CGM + obsługa glukometru
Hipoglikemii (przyczyny, objawy, postępowanie)
Hiperglikemii (przyczyny, objawy, postępowanie )

Szkolenie 2

Rodzaje stosowanych leków oraz sposób ich podawania
Zalety wysiłku fizycznego
Właściwy poziom glikemii podczas aktywności fizycznej
Przygotowanie do wysiłku fizycznego i postępowanie w trakcie jego trwania

EDUKACJA RODZINY I PACJENTA Z ZABURZENIAMI GOSPODARKI WĘGLOWODANOWEJ

Zrozumienie choroby – Pacjent i jego rodzina powinni wiedzieć, czym jest zaburzenie gospodarki węglowodanowej, jakie są jego przyczyny i konsekwencje zdrowotne.
Samokontrola – Nauka monitorowania poziomu glukozy we krwi, rozpoznawania objawów hipoglikemii i hiperglikemii oraz reagowania na nie.
Dieta i styl życia – Edukacja dotycząca zdrowego odżywiania, znaczenia aktywności fizycznej oraz unikania czynników ryzyka, takich jak stres czy nieprawidłowe nawyki żywieniowe.

EDUKACJA RODZINY I PACJENTA Z CUKRZYCĄ WYWOŁANĄ STOSOWANYMI LEKAMI W LECZENIU MUKOWISCYDOZY

Edukacja pacjenta i jego rodziny w przypadku cukrzycy wywołanej lekami stosowanymi w leczeniu mukowiscydozy jest niezwykle istotna. Obejmuje ona kilka kluczowych aspektów:

Zrozumienie mechanizmu cukrzycy – Pacjent i jego rodzina powinni wiedzieć, jak leki stosowane w terapii mukowiscydozy wpływają na gospodarkę węglowodanową i mogą prowadzić do cukrzycy.
Monitorowanie poziomu glukozy – Nauka samodzielnego pomiaru glikemii, rozpoznawania objawów hipoglikemii i hiperglikemii oraz odpowiedniego reagowania na nie.
Dostosowanie diety – Edukacja dotycząca zdrowego odżywiania, które uwzględnia zarówno potrzeby wynikające z mukowiscydozy, jak i cukrzycy.
Farmakoterapia – Informacje o stosowanych lekach, ich działaniu, dawkowaniu oraz możliwych skutkach ubocznych.
Aktywność fizyczna – Znaczenie ruchu w kontrolowaniu poziomu cukru we krwi oraz ogólnym stanie zdrowia pacjenta.

EDUKACJARODZINY I PACJENTA Z MUKOWISCYDOZĄ I CUKRZYCĄ (CRFD – Cystic Fibrosis-Related Diabetes)

Cukrzyca związana z mukowiscydozą (CFRD) jest powikłaniem wynikającym z przewlekłych zmian w trzustce. Kluczowe aspekty edukacji pacjenta obejmują następujące zagadnienia:

1. Zrozumienie choroby

CFRD różni się od typowej cukrzycy typu 1 i 2 – jest kombinacją insulinooporności oraz niedoboru insuliny.
Prawidłowe leczenie cukrzycy jest kluczowe dla zachowania dobrej kondycji płuc oraz ogólnego stanu zdrowia.

2. Monitorowanie poziomu glukozy

Regularne pomiary glikemii, szczególnie przed posiłkami i przed snem.
Obserwacja objawów hipoglikemii (osłabienie, pocenie się, drżenie) oraz hiperglikemii (nadmierne pragnienie, częste oddawanie moczu, zmęczenie).

3. Insulinoterapia

Większość pacjentów wymaga podawania insuliny w celu kontrolowania poziomu cukru we krwi.
Znajomość techniki podawania insuliny, miejsc iniekcji oraz zasad jej przechowywania.

4. Dieta i żywienie

Mukowiscydoza wymaga wysokokalorycznej diety, a cukrzyca – kontroli spożycia węglowodanów.
Równoważenie kaloryczności posiłków z dawkami insuliny.
Znaczenie błonnika i odpowiedniego nawodnienia.

5. Aktywność fizyczna

Regularna aktywność wspiera kontrolę glukozy we krwi i poprawia funkcjonowanie płuc.
Konieczność dostosowania podaży insuliny i posiłków do poziomu wysiłku fizycznego.

6. Zapobieganie powikłaniom

Regularne wizyty kontrolne u diabetologa i pulmonologa.
Świadomość ryzyka powikłań, takich jak neuropatia, retinopatia czy problemy z nerkami.

7. Wsparcie psychologiczne

Choroby przewlekłe mogą wpływać na kondycję psychiczną pacjenta.
Możliwość konsultacji z psychologiem lub grupą wsparcia.

Najnowsze wytyczne dotyczące leczenia cukrzycy związanej z mukowiscydozą (CFRD) podkreślają znaczenie wczesnej diagnostyki, indywidualizacji terapii oraz holistycznego podejścia do pacjenta.

Oto kluczowe aspekty:

1. Diagnostyka

Zaleca się rutynowe stosowanie testu doustnego obciążenia glukozą (OGTT) u pacjentów z mukowiscydozą, ponieważ wstępne objawy CFRD mogą być bardzo dyskretne.
Ciągłe monitorowanie glikemii (CGM) jest coraz częściej rekomendowane jako skuteczna metoda kontroli poziomu cukru we krwi.

2. Leczenie farmakologiczne

Insulinoterapia pozostaje podstawową metodą leczenia CFRD, ponieważ poprawia kontrolę glikemii i wspiera funkcjonowanie płuc.
W nowych wytycznych pojawiły się wskazówki dotyczące stosowania agonistów receptora GLP-1, które mogą przynieść korzyści dla serca i nerek.

3. Żywienie i styl życia

Zaleca się wysokokaloryczną dietę dostosowaną do potrzeb pacjenta, z kontrolą spożycia węglowodanów.
Podkreśla się znaczenie regularnej aktywności fizycznej, która wspiera kontrolę glikemii i poprawia funkcjonowanie układu oddechowego.

4. Podejście holistyczne

Nowe wytyczne kładą nacisk na indywidualizację terapii, uwzględniając potrzeby pacjenta oraz jego styl życia.
Wskazuje się na konieczność systematycznego podnoszenia świadomości diabetyków, aby poprawić ich samodzielność w zarządzaniu chorobą